به پیشگاه نازدانه سیدالشهدا(ع)

  • دوشنبه 20/10/1389
  • تاریخ :

به پیشگاه نازدانه سیدالشهدا(ع)

حضرت رقیه

دختر خورشید است... رقیه (سلام الله علیها) از تبار نور و از جنس آبی آسمان است. رقیه (سلام الله علیها) جلوه دیگری از شکوه و عظمت حماسه عاشورا است. حضور این کودک خردسال در متن نهضت سرخ حسینی بی هیچ شک و شبهه‌ای اتفاقی ساده و ناچیز نبوده است ، بلکه همچون دیگر یاران عاشورایی  حامل پیامی شگرف و شگفت بوده‌ است .

به گواه تاریخ نگاران و مقتل نویسان رحلت شهادت‌ گونه رقیه (سلام الله علیها) اندکی پس از واقعه خونین کربلا در سال شصت و یکم هجری رخ داده است و در این هنگام وی سه یا چهار ساله بوده است و نخستین نکته شگفت درباره حضرت رقیه (سلام الله علیها)، شاید همین باشد که با چنین عمر کوتاهی، از مرزهای تاریخ عبور کرد و به جاودانگی رسید، آن گونه که برادر شیرخوارش علی ‌اصغر (علیه السّلام) به چنین مرتبه‌ای نایل شد.

مصائب و شدائدی را که رقیه (سلام الله علیها) از کربلا تا کوفه و از کوفه تا شام متحمل می‌شود، آن چنان تلخ و دهشتناک است که وجدان هر انسان آزاده و صاحبدلی را می‌آزارد و قلب و روح را متأثر و مجروح می‌سازد. تحمل گرمای شدید کربلا همراه با تشنگی ، حضور در صحنه شهادت خویشاوندان ، اسارت و ناظر رفتارهای شقاوت آلود بودن ، آزار و شکنجه‌ های جسمی و روحی فراوان ، دلتنگی برای پدر در خرابه شام و ... نشانگر مصائب عظیمی  است که یک کودک خردسال با جسم و روح لطیف خود با آن مواجه شده است .

بر اساس نوشته‏های بعضی کتاب‏های تاریخی ، نام مادر حضرت رقیه (علیهاالسلام)، امّ اسحاق است که پیش‏تر همسر امام حسن مجتبی  (علیه‏السلام) بوده و پس از شهادت ایشان ، به وصیت امام حسن (علیه‏السلام) به عقد امام حسین (علیه‏السلام) درآمده است .1 مادر حضرت رقیه(علیهاالسلام) از بانوان بزرگ و با فضیلت اسلام به شمار می‏آید . بنا به گفته شیخ مفید در کتاب الارشاد ، کنیه ایشان بنت طلحه است. 2

نام مادر حضرت رقیه (علیهاالسلام) در بعضی کتاب‏ها ، ام‏جعفر قضاعیّه آمده است ، ولی دلیل محکمی در این باره در دست نیست . هم چنین نویسنده " معالی السبطین " ، مادر حضرت رقیه (علیهاالسلام) را شاه زنان ؛ دختر یزدگرد سوم پادشاه ایرانی ، معرفی می‏کند که در حمله مسلمانان به ایران اسیر شده بود . وی به ازدواج امام حسین (علیه‏السلام) درآمد و مادر گرامی حضرت امام سجاد (علیه‏السلام) نیز به شمار می‏آید. 3

این مطلب از نظر تاریخ نویسان معاصر پذیرفته نشده ؛ زیرا ایشان هنگام تولد امام سجاد (علیه‏السلام) از دنیا رفته و تاریخ درگذشت او را 23 سال پیش از واقعه کربلا ، یعنی در سال 37 ه .ق دانسته‏اند . از این رو ، امکان ندارد او مادر کودکی باشد که در فاصله سه یا چهار سال پیش از حادثه کربلا به دنیا آمده باشد . این مسأله تنها در یک صورت قابل حل می باشد که بگوییم شاه زنان کسی غیر از شهربانو (مادر امام سجاد (علیه‏السلام)) است.

نام مادر حضرت رقیه (علیهاالسلام) در بعضی کتاب‏ها ، ام‏جعفر قضاعیّه آمده است ،  ولی دلیل محکمی در این باره در دست نیست . هم چنین نویسنده " معالی السبطین " ، مادر حضرت رقیه (علیهاالسلام) را شاه زنان ؛ دختر یزدگرد سوم پادشاه ایرانی ، معرفی می‏کند که در حمله مسلمانان به ایران اسیر شده بود . وی به ازدواج امام حسین (علیه‏السلام) درآمد و مادر گرامی حضرت امام سجاد (علیه‏السلام) نیز به شمار می‏آید

نام گذاری حضرت رقیه (علیهاالسلام)

حضرت رقیه

رقیه از «رقی» به معنی بالا رفتن و ترقی گرفته شده است .4 گویا این اسم لقب حضرت بوده و نام اصلی  ایشان فاطمه بوده است ؛ زیرا نام رقیه در شمار دختران امام حسین(علیه‏السلام) کمتر به چشم می‏خورد و به اذعان برخی منابع ، احتمال این که ایشان همان فاطمه بنت الحسین (علیه‏السلام) باشد ، وجود دارد .5 در واقع ، بعض ی از فرزندان امام حسین (علیه‏السلام) دو اسم داشته‏اند و امکان تشابه اسمی نیز در فرزندان ایشان وجود دارد.

گذشته از این، در تاریخ نیز دلایلی بر اثبات این مدعا وجود دارد. چنانچه در کتاب تاریخ آمده است : «در میان کودکان امام حسین (علیه‏السلام) دختر کوچکی به نام فاطمه بود و چون امام حسین (علیه‏السلام) مادر بزرگوارشان را بسیار دوست می داشتند ، هر فرزند دختری که خدا به ایشان می‏داد ، نامش را فاطمه می‏گذاشت . همان گونه که هرچه پسر داشتند ، به احترام پدرشان امام علی (علیه‏السلام) وی را علی  می نامید ». 6

گفتنی است سیره دیگر امامان نیز در نام گذاری فرزندانشان چنین بوده است.

 

نام رقیه در تاریخ

این نام ویژه تاریخ اسلام نیست ، بلکه پیش از ظهور پیامبر گرامی اسلام (ص) نیز این نام در جزیرة العرب رواج داشته است . به عنوان نمونه، نام یکی از دختران هاشم _ نیای دوم پیامبر (ص) _ رقیه بود که عمه حضرت عبداللّه‏، پدر پیامبر اکرم (ص) به شمار می ‏آید. 7

امیرالمؤمنین علی (علیه‏السلام) نیز یکی از دخترانش را به همین اسم نامید که این دختر بعدها به ازدواج حضرت مسلم بن عقیل (علیه‏السلام) درآمد . این روند ادامه یافت تا آن جا که برخی دختران امامان دیگر مانند امام حسن مجتبی (علیه‏السلام) ،8 امام حسین (علیه‏السلام) و دو تن از دختران امام کاظم (علیه‏السلام) نیز رقیه نامیده شدند . گفتنی است ، برای جلوگیری از اشتباه ، آن دو را رقیه و رقیه صغری می‏نامیدند. 9

از آیت الله العظمی سید محمد رضا گلپایگانی (ره) در مورد حضرت رقیه (علیهاالسلام) و مرقد ایشان در دمشق و هم چنین داستان تعمیر قبر حضرت که به دستور خود ایشان ، به وسیله رویای صادقه‏ای انجام گرفت ، پرسیدند . ایشان فرمود: این گونه مطالب که نقل شده است ، هیچ گونه محال بودنی از نظر عقلی ندارد ؛ لکن از اموری که اعتقاد به آن لازم و واجب باشد ، نیست

رقیه که بود؟!

گنبد بارگاه مطهر حضرت رقیه

اصل وجود دختری چهار ساله برای امام حسین (علیه السلام) در منابع شیعی آمده است ، اما در بعضی منابع در این باره اختلاف وجود دارد .

در کتاب کامل بهایی نوشته علاءالدین طبری (قرن ششم هجری) قصه دختری چهار ساله که در ماجرای اسارت در خرابه شام در کنار سر بریده پدر به شهادت رسیده ، آمده است، اما در مورد نام او که آیا رقیه بوده یا فاطمه صغری و ... اختلاف است .

همچنین سید بن طاووس در کتاب « لهوف » خود می‌نویسد: « شب عاشورا که حضرت سیدالشهداء (علیه ‏السلام) اشعاری در بی وفایی دنیا می‏خواند ، حضرت زینب (س) سخنان ایشان را شنید و گریست . امام (علیه‏ السلام) او را به صبر دعوت کرد و فرمود: « خواهرم ام کلثوم و تو ای زینب ! تو ای رقیه و فاطمه و رباب ! سخنم را در نظر دارید [و به یاد داشته باشید] هنگامی که من کشته شدم ، برای من گریبان چاک نزنید و صورت نخراشید و سخنی ناروا مگویید و خویشتن‌دار باشید.»

 

دیدگاه آیت الله العظمی گلپایگانی (ره)

از آیت الله العظمی سید محمد رضا گلپایگانی (ره) در مورد حضرت رقیه (علیهاالسلام) و مرقد ایشان در دمشق و هم چنین داستان تعمیر قبر حضرت که به دستور خود ایشان ، به وسیله رویای صادقه‏ای انجام گرفت ، پرسیدند . ایشان فرمود: این گونه مطالب که نقل شده است ، هیچ گونه محال بودنی از نظر عقلی ندارد ؛ لکن از اموری که اعتقاد به آن لازم و واجب باشد ، نیست .

 

فرآوری : زهرا اجلال – گروه دین و اندیشه تبیان

پی نوشت‏ها:

1 ـ الاربلی ، علی بن عیسی ، کشف الغمة فی معرفة الائمة، ج2 ، ص216 ؛ الطبرسی، ابوعلی فضل بن الحسن ، اعلام الوری بأعلام الهدی، ص251

2 ـ مفید، محمد بن محمد، الارشاد، ج2، ص200 ؛ اعلام الوری ، ص251

3 ـ  حایری، محمد مهدی، معالی السبطین، ج2، ص214

4 ـ  ابن منظور، محمد بن مکرم، ج5، ص293

5 ـ نظری منفرد، علی، قصه کربلا، پاورقی ص518

6 ـ مجلسی ، محمد باقر، بحار الانوار، ج44، ص210

7 ـ همان، ج15، ص39

8 ـ الارشاد، ج2، ص22

9 ـ همان، ص343

/ 0 نظر / 14 بازدید