حجت الاسلام پیشوایی: برای تدوین مقتل جامع سیدالشهداء(ع) از پانصد منبع استفاده کر

تاریخ درج : 1389/10/12


حجت الاسلام پیشوایی: برای تدوین مقتل جامع سیدالشهداء(ع) از پانصد منبع استفاده کرده ایم
 
 
در پی اعلام خبر انتشار نخستین جلد از مقتل جدید حضرت سیدالشداء(ع) به همت جمعی از تاریخ پژوهان تحت نظر مورخ معاصر جناب حجت الاسلام والمسلمین مهدی پیشوایی، خبرنگار مرکز خبر حوزه، در گفتگویی با این تارخ نگار برجسته، تفاوت های مقتل جدید با دیگر مقاتل را بررسی نموده است.

منبع خبر: www.hawzahnews.com

pishvaei.JPG


آنچه می خوانید حاصل این گفتگو است.
 
- انگیزه شما از تدوین این کتاب چه بود؟
 
پیش از پاسخ به سوالات، لازم است دو نکته را یادآوری کنم: اول این کتاب محصول کارگروهی است و مولفان آن دوازده نفر از تاریخ پژوهان هستند که نامشان در آغاز کتاب درج شده است و دو نفر نیز عنوان همکاران علمی، مدیریت علمی و نظارت و سرپرستی این پروژه با بنده بوده، نخستین طرح این کتاب را با خصوصیاتی که امروز در آن منظور شده، بنده ارائه دادم و تا امروز که الحمدلله جلد اول آن منتشر شده طبق طرح و به صورت دسته جمعی فعالیت ها صورت گرفته است و تمامی مراحل گردش کار، شورایی بوده و سابقه شکل گیری تدوین چنین مقتلی، و نیز نحوه گردش کار و سایر نکات جهت اطلاع خوانندگان را در پیشگفتار مطرح کرده ایم، توجه علاقه مندان را به پیشگفتار کتاب جلب می کنم.
 
نکته دوم این است که این کتاب، تنها یک کتاب مقتل به مفهوم مصطلح آن نیست، بلکه چنان که نامش نشان می دهد در واقع تاریخ کامل قیام امام حسین (ع) و تفصیل کامل شهادت آن حضرت با تمام مقدمات و جوانب و ریشه ها و پیامدها است.
 
انگیزه نگارش این کتاب این بود اقتضائات امروز ایجاب می کرد که کتابی جامع، مستند پاسخ گوی نیازهای روز، با نثر و نگارش امروزی، و بر اساس ملاک ها و معیارهای تاریخ نگاری علمی، درباره تاریخ قیام و شهادت حضرت سید الشهدا (ع) در اختیار خطبای جوان و ذاکران حسینی قرار گیرد که هم میزان اطلاعات و آگاهی آنها را در این موضوع بالا ببرد و ارتقای علمی ببخشد و آنها را از مراجعه به مقاتل و منابع مختلف که تعدادی از آنها نامعتبر و عامیانه هستند بی نیاز کند به طوری که در سفرهای تبلیغی، با همراه داشتن این کتاب از هر گونه مقتل دیگر،بی نیاز باشند.
 
- تدوین این کتاب چند سال طول کشید و در چند جلد طراحی شده است؟
 
حدود هشت سال طول کشیده و در دو جلد طراحی شده است، الحمدلله همزمان با محرم و عاشواری حسینی جلد اول منتشر شد و جلد دوم مراحل پایانی تدوین را می گذراند.
 
- از چه منابعی در تدوین و نگارش آن بهره برده اید؟
 
چنان که اشاره شد، چون این کتاب، تنها یک کتاب مقتل به معنای مصطلح و سنتی آن نیست، بلکه یک اثر جامع است، بر خلاف تصور عمومی، تنها از کتب مقاتل که تعداد معتبر آنها محدود است استفاده نشده است، بلکه بر حسب فصول مختلف و مباحث  متنوع و با جستجوی وسیع از طریق ابزارهای امروزی و به برکت کتابخانه های بزرگ و وجود نسخه های متعدد در زمان ما به انبوهی از منابع مختلف مراجعه و استناد شده است مانند: مقاتل، تواریخ عمومی، کتب نسب، کتب رجال، منابع فقهی، فرهنگ ها و معاجم، کتب حدیث کتب ادعیه و زیارات، تواریخ محلی، منابع جغرافیایی، سفرنامه ها، خاطرات، دیوان ها و... به طوریکه فهرست منابع در پایان جلد اول کتاب، تعداد منابع مورد استناد را متجازو از 500 منبع نشان می دهد، از روز نخست و از آغاز کار، بر این امر تاکید داشتیم که احادیث منقول از ائمه (ع) را درباره این حادثه که هر کدام شاهد و مستند حادثه ای خاص یا گوشه ای از یک حادثه است در جای خود بیاوریم و به فضل خدا، این کار با همت همکاران انجام  گرفت و این یکی از مزیت های این کتاب است.
 
تلاش شده است این کتاب، امتیازات متعددی داشته باشد، از مهمترین امتیازات آن جامعیت، رعایت ملاک های تاریخ نگاری، تنظیم فصول مورد نیاز امروزی که مقتل های سنتی، معمولا فاقد آنها است، و بالاخره دقت و وسواس علمی در تمام مراحل، در قالب کار گروهی است.
 
- برای پرهیز از خرافاتی که در این عرصه وجود دارد چه شیوه هایی به کار برده اید؟
 
چنان که اشاره شد این کتاب توسط تاریخ پژوهان و به روش علمی نگارش یافته است، و مباحث خرافی نه تنها در آن جای ندارد، بلکه در مواردی، تحریف ها نشان داده شده است و مطالب نامعتبری که در آنها مباحث خرافاتی مطرح شده و به سایر مقتل ها سرایت کرده بیان شده و در مورد هر یک از این کتاب ها نمونه هایی از مطالب تحریفی آنها معرفی شده است.
 
- در خصوص اختلاف اقوال در نقل وقایع عاشورا چه کاری کرده اید؟
 
در سراسر این کتاب، سعی شده اختلاف اقوال حل شود و برحسب مورد، یک قول ترجیح داده شود، مثلا در مورد تعداد شهدای کربلا که اختلاف اقوال وجود دارد بنابر دلایل و شواهدی که در جای خود ذکر شده، قول 72 نفر ترجیح داده شده است، همچنین به عنوان نمونه دوم در مورد تعداد افراد سپاه عمربن سعد به استناد دو روایت از ائمه (ع) به تعداد 30 هزار نفر ترجیح داده شده است، به صورتی تحقیق شده که در هیچ موردی نقطه کور یا ابهام باقی نماند. 
  
- در حوادث و وقایع غیر مشهور چه رویه ای در پیش گرفته اید؟
 
در روش تاریخ نگاری علمی، استناد به یک یا دو منبع اشکال ندارد، مشروط بر این که منبع قدیمی و معتبر باشد، همه جا شهرت، دلیل اعتبار تاریخی نیست مثلا تنها منبع قدیمی آتش زدن خیمه های حسینی، روایتی از امام رضا (ع) است که مرحوم صدوق، آن را در امالی، و ابن فتال نیشابوری، در روضةالواعظین و ابن شهر آشوب، در مناقب آل ابی طالب نقل کرده اند و ما به این روایت استناد کرده ایم، همچنین در مورد آخرین مناجات امام حسین (ع) در، (الهی رضا بقضائک...) و مشابه این جملات را در مدرک معتبری نیافتیم، و لذا دو مناجات و دعا را که یکی در الدعوات قطب راوندی، و دیگری در مصباح المتهجد شیخ طوسی، و اقبال سید بن طاووس نقل شده، آوردیم.
 
تلاش شده است از چنان جامعیتی برخوردار باشد که تمامی مباحث مورد نیاز و مرتبط با حادثه عاشورا اعم از مباحث اصلی، و مباحث جانبی و حاشیه ای در آن منظور شود و خواننده را از کتاب های مشابه، بی نیاز کند.
 
- موفقیت کتاب مذکور را در عرصه تبیین تاریخ و حوادث قیام سیدالشهداء چگونه پیش بینی می کنید؟
 
در مورد میزان موفقیت کتاب، باید خوانندگان گرامی طلاب فضلا و صاحب نظران نظر بدهند، ما نهایت تلاش خود را کرده ایم، لازم است یادآوری کنم که طبق طرح اولیه که در سال 1380 تنظیم شد، نسخه نهایی جلد اول را به محضر عده ای از بزرگان حوزه و مراجع تقلید که صاحب قلم و دارای تالیفات تاریخی بودند و نیز به تعدادی از پژوهشگران عاشورایی عرضه کردیم و پیشنهادها و نقطه نظرهای تکمیلی آنها را گرفتیم و در حد مقدور, اعمال کردیم یکی از این بزرگان که همه او را می شناسند و به دقت نظر و تتبع مشهور است، در کنار تذکرات محلی یا موردی، ضمن تشویق ما، نوشته بود که « این کتاب به هدف خود رسیده است» دستخط ایشان محفوظ است.
 
- تاریخ قیام جامع سیدالشهداء(ع) شامل چه حوادثی می شود؟ و آیا به تحلیل وقایع نیز پرداخته اید؟
 
به صورت گسترده شامل مباحث قبل و بعد از عاشورا می باشد، و این یکی دیگر از امتیازات این کتاب است، البته مباحث بعد از عاشورا در جلد دوم آمده است.
 
در لابلای بحث ها، در موارد لازم، نقد, بررسی و تحلیل وقایع صورت گرفته است علاوه بر این، فصل مستقلی (فصل ششم از بخش مقدماتی) به فلسفه قیام امام حسین (ع) اختصاص یافته و طی آن دیدگاه های مهم در این باره مانند: دیدگاه دنیا گرایانه، دیدگاه عارفانه، دیدگاه کلیسا، دیدگاه تعبد به شهادت و... طرح و بررسی شده است همچنین فصل مستقلی به بررسی ساختار سیاسی، اجتماعی و مذهبی کوفه از سال 40 تا 60 هجری اختصاص یافته و به برخی از سوالها و شبهات پاسخ داده شده و ابهام ها رفع شده است.
 
در جلد دوم، فصل مبسوطی نیز به موضوع تاریخچه عزاداری اختصاص یافته است، و از فصول خواندنی و جالب این کتاب است و روی آن بسیار زحمت کشیده شده است.
 
لازم به ذکر است؛ هر بخش و هر فصل، طبق طرح و نیاز، مطرح شده و هر کدام در جای خود قرار گرفته است.
 
- آیا به موضوعاتی که در کتب دیگر مطرح نشده یا کمتر مطرح شده نیز پرداخته اید؟
 
در جلد دوم این کتاب, زندگی نامه یاران امام حسین (ع) را اعم از شهدای کربلا و شهیدان پیش از عاشورا مانند: مسلم بن عقیل، هانی بن عروه، قیس بن مسهر، عبدالله بن بقطر با مراجعه به متون و منابع مرتبط، با دقت و وسواس تاریخی آورده ایم همچنین در پایان جلد دوم، به تعدادی از پرسش های مهم و رایج، پیرامون حادثه عاشورا و قیام امام حسین (ع) پاسخ داده ایم، این بحث بشدت مورد نیاز خطبا و ذاکران است.
 
بد نیست این نکته را نیز یادآوری کنم که در سراسر کتاب، آن دسته از اعلام (اشخاص، اماکن، کتب و قبائل) که به چند صورت قابل تلفظ و خواندن است ضبط صحیح آنها مشخص شده است تا خوانندگان گرامی آنها را صحیح تلفظ کنند.
/ 1 نظر / 10 بازدید
مهدی

سلام[گل] با دانشنامه ای -هرچند ناقص- پیرامون امام مجتبی علیه الصلاة و علیه السلام در خدمتتون هستم. بهم سر بزنید. یا علی